Tiền thân là Ngành Quốc nhạc thuộc Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài Gòn, được thành lập từ năm 1956 bao gồm các chuyên ngành đào tạo: Đàn Tranh, Đàn Bầu, Sáo Trúc, Ca nhạc miền Bắc, Ca nhạc miền Trung, Ca nhạc miền Nam và Ca Cải lương. Năm 1975, Ngành Quốc nhạc được đổi tên thành Khoa Nhạc cụ Truyền thống. Từ tháng 4 năm 1998 đến năm 2018, đơn vị được đổi tên thành Khoa Âm nhạc Dân tộc. Từ năm 2018 đến nay, Khoa chính thức mang tên Khoa Âm nhạc Truyền thống, Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh. Hiện Khoa có 10 giảng viên biên chế. Đội ngũ giảng viên được tăng cường và trẻ hóa, là những nhà giáo, nghệ sĩ có uy tín cao về cả đạo đức lối sống lẫn trình độ chuyên môn.

Khoa Âm nhạc Truyền thống Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh giảng dạy các bậc: Trung cấp 6 năm, Trung cấp 4 năm và Đại học 4 năm. Khoa đào tạo các chuyên ngành biểu diễn nhạc khí truyền thống như: đàn Tranh, đàn Nhị, đàn Nguyệt, đàn Bầu, Sáo trúc, đàn Tỳ bà, đàn Tam thập lục, đàn Ghi ta Việt Nam và bộ Gõ dân tộc. Mục tiêu đào tạo là bảo tồn - kế thừa và phát huy - phát triển âm nhạc truyền thống dân tộc Việt Nam. Nhiều nghệ sĩ biểu diễn khí nhạc truyền thống dân tộc thành danh xuất thân từ Khoa Âm nhạc Dân tộc. Nhiều giảng viên, sinh viên, học sinh trong Khoa đã đạt giải cao trong các cuộc liên hoan, hội diễn, hội thi độc tấu, hòa tấu cấp tỉnh, thành phố cũng như cấp quốc gia. Sinh viên, học sinh tốt nghiệp Khoa Âm nhạc Truyền thống Nhạc Viện thành phố Hồ Chí Minh được các cơ quan Văn hóa - nghệ thuật đánh giá cao, được công chúng ái mộ, trọng dụng. Đội ngũ giảng viên Khoa Âm nhạc Truyền thống Nhạc viện thành phố Hồ Chí Minh, vừa là những nhà giáo vừa là những nghệ sĩ có uy tín về đạo đức lẫn chuyên môn. Khoa đã đào tạo nhiều thế hệ giảng viên, nghệ sĩ có đạo đức tốt, năng lực chuyên môn cao. Khoa Âm nhạc Truyền thống Nhạc Viện thành phố Hồ Chí Minh đã trở thành địa chỉ tin cậy trong công tác đào tạo, biểu diễn âm nhạc truyền thống dân tộc ở khu vực phía Nam, cũng như cả nước.